मावळंगे गावाचा इतिहास
मावळंगे आणि आंबेट ही दोन्ही गावे महाराष्ट्रातील रत्नागिरी जिल्ह्यातील संगमेश्वर तालुक्यात आहेत. या ठिकाणांना ऐतिहासिक महत्त्व आहे, विशेषतः धार्मिक आणि मराठा साम्राज्याच्या संदर्भात.
मावळंगे हे गाव प्रामुख्याने तेथील प्राचीन लक्ष्मीनृसिंह मंदिरासाठी ओळखले जाते.
लक्ष्मीनृसिंह मंदिर: या मंदिरात विष्णूच्या चौथ्या अवतारातील, नृसिंहाची मूर्ती आहे. मूर्ती सुमारे १८०० वर्षांपूर्वीची असल्याचे सांगितले जाते.
मूर्तीचे वेगळेपण: सामान्य नृसिंह मूर्ती मांडी घालून बसलेली असते, परंतु येथील मूर्तीमध्ये नृसिंहाच्या डाव्या मांडीवर लक्ष्मी बसलेली दर्शवण्यात आली आहे. त्यामुळे हे मंदिर लक्ष्मीनृसिंहाचे मंदिर म्हणून प्रसिद्ध आहे.
हे मंदिर चहूबाजूंनी गर्द झाडीने वेढलेल्या एका उतारावरील भागात आहे, जे निसर्गरम्य ठिकाण आहे.
आंबेट गावाचा इतिहास
आंबेट हे देखील संगमेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे. आंबेट आणि आसपासचा संगमेश्वर तालुका मराठा साम्राज्याच्या इतिहासातील एका अत्यंत महत्त्वाच्या घटनेसाठी ओळखला जातो.
छत्रपती संभाजी महाराजांना पकडण्याचे ठिकाण: फेब्रुवारी १६८९ मध्ये, मुघल सरदार मुकर्रब खानच्या सैन्याने छत्रपती संभाजी महाराजांना संगमेश्वर येथे पकडले.
ऐतिहासिक संदर्भ: संभाजी महाराज पन्हाळगडाहून रायगडाकडे जात असताना संगमेश्वर येथील देसाई वाड्यात थांबले होते. याच ठिकाणी गणोजी शिर्के यांनी मुघलांना त्यांच्या स्थानाची माहिती दिली, ज्यामुळे त्यांना पकडण्यात आले.
या घटनेमुळे संगमेश्वरला मराठा इतिहासात एक विशेष स्थान आहे.
संगमेश्वर तालुक्याचे सामान्य ऐतिहासिक महत्त्व
नद्यांचा संगम: 'संगमेश्वर' हे नाव सोनवी आणि शास्त्री या दोन नद्यांच्या संगमावर हे शहर वसले असल्याने पडले आहे.
धार्मिक महत्त्व: येथे अनेक प्राचीन मंदिरे आहेत, जसे की कर्णेश्वर मंदिर, जे सुमारे १६०० वर्षांपूर्वी कोल्हापूरच्या कर्णाने बांधले होते आणि ते चालुक्यकालीन असल्याचे मानले जाते.
मराठा सत्तेचा प्रभाव: छत्रपती शिवाजी महाराजांनी देखील या भागात स्वारी करून विजापूरकरांचे सरदार असलेल्या शिर्के, दळवी इत्यादींचा पराभव केला आणि मराठी सत्तेचा विस्तार केला.
मावळंगे हे गाव प्रामुख्याने तेथील प्राचीन लक्ष्मीनृसिंह मंदिरासाठी ओळखले जाते.
लक्ष्मीनृसिंह मंदिर: या मंदिरात विष्णूच्या चौथ्या अवतारातील, नृसिंहाची मूर्ती आहे. मूर्ती सुमारे १८०० वर्षांपूर्वीची असल्याचे सांगितले जाते.
मूर्तीचे वेगळेपण: सामान्य नृसिंह मूर्ती मांडी घालून बसलेली असते, परंतु येथील मूर्तीमध्ये नृसिंहाच्या डाव्या मांडीवर लक्ष्मी बसलेली दर्शवण्यात आली आहे. त्यामुळे हे मंदिर लक्ष्मीनृसिंहाचे मंदिर म्हणून प्रसिद्ध आहे.
हे मंदिर चहूबाजूंनी गर्द झाडीने वेढलेल्या एका उतारावरील भागात आहे, जे निसर्गरम्य ठिकाण आहे.
आंबेट गावाचा इतिहास
आंबेट हे देखील संगमेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे. आंबेट आणि आसपासचा संगमेश्वर तालुका मराठा साम्राज्याच्या इतिहासातील एका अत्यंत महत्त्वाच्या घटनेसाठी ओळखला जातो.
छत्रपती संभाजी महाराजांना पकडण्याचे ठिकाण: फेब्रुवारी १६८९ मध्ये, मुघल सरदार मुकर्रब खानच्या सैन्याने छत्रपती संभाजी महाराजांना संगमेश्वर येथे पकडले.
ऐतिहासिक संदर्भ: संभाजी महाराज पन्हाळगडाहून रायगडाकडे जात असताना संगमेश्वर येथील देसाई वाड्यात थांबले होते. याच ठिकाणी गणोजी शिर्के यांनी मुघलांना त्यांच्या स्थानाची माहिती दिली, ज्यामुळे त्यांना पकडण्यात आले.
या घटनेमुळे संगमेश्वरला मराठा इतिहासात एक विशेष स्थान आहे.
संगमेश्वर तालुक्याचे सामान्य ऐतिहासिक महत्त्व
नद्यांचा संगम: 'संगमेश्वर' हे नाव सोनवी आणि शास्त्री या दोन नद्यांच्या संगमावर हे शहर वसले असल्याने पडले आहे.
धार्मिक महत्त्व: येथे अनेक प्राचीन मंदिरे आहेत, जसे की कर्णेश्वर मंदिर, जे सुमारे १६०० वर्षांपूर्वी कोल्हापूरच्या कर्णाने बांधले होते आणि ते चालुक्यकालीन असल्याचे मानले जाते.
मराठा सत्तेचा प्रभाव: छत्रपती शिवाजी महाराजांनी देखील या भागात स्वारी करून विजापूरकरांचे सरदार असलेल्या शिर्के, दळवी इत्यादींचा पराभव केला आणि मराठी सत्तेचा विस्तार केला.
